Geleceğin Keşfi: Yapay Zekâ Çalışmalarının Devam Etmesi Zarureti

Yapay zekâ çalışmaları, içinde bulunduğumuz hızlı teknolojik ilerleme çağında; yaşama, çalışma ve dünyayla her türlü ilişkilenme biçimlerimizi yeniden şekillendiren dönüştürücü bir güç haline gelmiştir. Geniş anlamıyla, “insan zekasının belli bir parçasını taklit etmeye çalışan sistemlerin genel adı” olarak tanımlanan (Yeşilkaynak vd., 2020) yapay zekâ teknolojileri, internet arama motorlarından hassas ses ve yüz tanıma sistemlerine uzanan ve bunun da ötesine geçen karmaşık karar verme yapıları da dahil olmak üzere geniş bir alanda hayatımıza nüfuz etmektedir. Hal böyle olunca da bu alanı anlama, analiz etme ve daha da geliştirme zorunluluğu giderek daha belirgin hale gelmektedir. Terimin ifade ettiği oldukça geniş alana dair tartışmalar birçok boyutta devam ediyor olmakla beraber bu çalışmada, “yapay zekâ” ifadesi, esasen makine öğrenmesi ve derin öğrenme kavramları ile işleyen sistemleri ifade etmek için dar anlamıyla kullanılmaktadır. Bu bağlamıyla dahi yapay zekâ, günümüzde teknolojik ilerlemenin anahtarı olarak kabul edilmektedir. Dolayısıyla yapay zekânın araştırılması ve incelenmesi sadece önemli değil, aynı zamanda toplumun ilerlemesi için gereklidir. Özellikle bir süper zeki yapay zekâ ihtimali kimileri tarafından riskli ve kaygı verici bulunsa da insanlığın gelişimine sunduğu faydalar her zaman çok daha ağır basmaktadır. Yapay zekâ çalışmalarının durdurulması veya sınırlandırılması gelecekteki olası riskler bakımından gerçekçi bir çözüm önerisi değildir. Yapay zekânın kimi zaman riskli ve karmaşık dünyasında gezinirken ortaya çıkan kesin sonuç şudur: Yapay zekâ çalışmaları devam etmelidir.

Yapay zekâ teknolojilerinin geliştirilmesi ve bu alandaki çalışmaların devamlılığı, sağlık sektöründe çığır açan ilerlemeler yaratmakta, insan hayatının yalnızca süresini değil kalitesini de artırmaktadır. Gerçekten de yapay zekânın faydaları söz konusu olduğunda akla gelen ilk alan sağlık sektörüdür. Bu alanda yapay zekâ destekli bilgisayar sistemlerinin entegrasyonuyla, özellikle yüksek riskli durumlarda tıbbi teşhislere daha yüksek bir hassasiyetle ve güvenle ulaşılabilmektedir. Yapay zekânın mümkün kıldığı sistemler sayesinde hastalıklar incelikli bir şekilde analiz edilebilmekte, kişiye özgü ve etkili tedavi planları mümkün hale gelmektedir. Öte yandan hızlı müdahale gerektiren durumlarda, hayati bilgilere hızlı erişim de yine yapay zekâ algoritmaları sayesinde mümkün olabilmektedir (Nadimpalli, 2017). Tüm bu gelişmeler sadece hastaların genel yaşam kalitesini artırmakla kalmıyor, aynı zamanda sağlık sektörünün verimliliğini de önemli ölçüde artırarak zamanında müdahale ve bilinçli karar verme imkânı sağlıyor. Ayrıca yapay zekânın hastalık teşhisi gibi temel sağlık görevlerinde insanlar kadar veya onlardan daha iyi performans gösterebileceğini öne süren birçok bilimsel araştırma bulunmaktadır (Davenport ve Kalakota, 2019). Günümüzde algoritmalar, kötü huylu tümörleri tespit etmede radyologlardan daha iyi performans göstermekte ve araştırmacılara maliyetli klinik deneylerin nasıl kurgulanacağı konusunda rehberlik etmektedir (Davenport ve Kalakota, 2019). Yapay zekâ ve sağlık hizmetlerinin kesiştiği nokta daha derinlemesine incelendiğinde, yapay zekâ çalışmalarının durmaksızın sürdürülmesinin yalnızca bilimsel bir çaba değil, bireylerin refahını ve sağlık hizmetlerinin etkinliğini artırmaya yönelik temel bir taahhüt olduğu giderek daha belirgin hale gelmektedir.

Yaratıcısına zarar vermeden ona verilen görevleri yerine getirmeyi başarabilecek bir yapay zekâ sisteminin oluşturulması için de yapay zekâ çalışmalarına devam edilmesi gereklidir. Yapay zekânın yaratıcısına (insanlara/insanlığa) zarar vermesinden duyulan kaygı ve çekinceler, kişileri bir anlığına da olsa yapay zekâ çalışmalarının durdurulması gerektiğine dair bir fikre itse bile “hizalama sorunu” denen bu önemli ve karmaşık problemin çözülmesi de yapay zekâ çalışmalarının ilerlemesi ile mümkün olacaktır. Bu çerçevedeki risklerin gerçekleşmemesi için araştırma yürütülen alana “yapay zekâ güvenliği mühendisliği” denmektedir (Kocabey ve Bakırcı, 2022). Bu alandaki çalışmalar hem günümüzde mevcut yapay zekâ sistemlerinin hem de geleceğin “tehlikeli” süper zeki yapay zekâsının verimli ve düzgün çalışması için gereklidir (Kocabey ve Bakırcı, 2022). İnsan hakları ve temel insani etik ilkelere uymaya zorlanmış bir yapay zekâ sistemi konuya ilişkin kaygıların önüne geçecektir. Basitçe ifade etmek gerekirse yapay zekâ teknolojileri dolayısıyla yaşanan anlaşılabilir ve makul endişelerin giderilmesi, öngörülen risklerin en aza indirilmesi konusunda yapılacak çalışmalar yine yapay zekâ destekli sistemler vasıtasıyla yürütülecek; böylece yapay zekâ çalışmalarının devam etmesi, bu devamlılığın bizzat kendisinden duyulan korkunun giderilmesine vesile olacaktır.

İnsanlık daima ileriye doğru bir gelişme yolunda yürümüş, çeşitli teknolojiler geliştirmiştir. Ses tanıma, görsel algılama ve karar verme gibi konularda insan zekâsının işleyişinden esinlenen yapay zekânın ortaya çıkışı da bunun kanıtıdır (Nadimpalli, 2017). Teknolojik ilerlemenin amansız yürüyüşünde, yapay zekâ alanındaki gelişmelere ayak uydurmamanın imkânsız olduğu giderek daha da belirgin hale gelmektedir. Hemen her konuda olması gerektiği gibi yapay zekâ teknolojileri konusunda da muhafazakârlık tuzağına düşmekten kaçınmak; reddedici ve yasaklayıcı bir tepkisellikten ziyade olası sorunları analiz ederek çözüme giden yolda yürümek anlamlı bir seçenek olacaktır. Böylece yapay zekânın ortaya çıkardığı karmaşayı ve potansiyel zorlukları kabul ederek konuya ilişkin odağı etik gelişime doğru kaydırmak çok önemlidir. Yapay zekânın eğitim, sağlık, finans, yazılım, güvenlik, taşıma, madencilik, endüstri, üretim sektörleri ve hatta sanat ve devlet yönetimi de dahil olmak üzere tüm dünyadaki bireylerin hayatına her yönden geri dönülemez biçimde dahil olduğu gerçeğini kabul etmek kaçınılmazdır. Tarihten ders çıkararak önlenemez ilerleme süreci ile barışmak ve bu gelişimi etik ilkelerle bağlı olarak desteklemek, bulunulan aşamada benimsenebilecek yegâne akılcı tavırdır.

Kaynakça

Davenport, T. ve Kalakota, R. (2019). The potential for artificial intelligence in healthcare. Future Healthcare Journal, 6(2), 94–98. https://doi.org/10.7861/futurehosp.6-2-94

Kocabey, E. ve Bakırcı, Ç. M. (2022, 22 Ocak). Yapay zeka hizalama problemi: Yapay zekayı insan değerleriyle uyumlu hale getirmek ve kontrol altında tutmak mümkün mü?. Evrim Ağacı. https://evrimagaci.org/s/11367

Nadimpalli, M. (2017). Artificial intelligence risks and benefits. International Journal of Innovative Research in Science, Engineering and Technology, 6(6). https://www.researchgate.net/publication/319321806_Artificial_Intelligence_Risks_and_Benefits

Yeşilkaynak, V. B. ve Bakırcı, Ç. M. (2020, 20 Haziran). Yapay zeka, makine öğrenmesi ve derin öğrenme kavramları arasındaki fark nedir?. Evrim Ağacı. https://evrimagaci.org/s/8889